पोटात औषध न देता आयुर्वेदिक चिकित्सा

- #आयुर्वेदात औषधी,वमन,विरेचन, ह्याने रुग्ण बरा करणे  ह्याला द्रव्यभूत चिकित्सा म्हटले आहे.

-ह्याशिवाय औषध न देता चिकित्सा करणे ह्याला अद्रव्यभूत चिकित्सा म्हटले आहे.

****अद्रव्यभूत चिकित्सा–  संदर्भ च. वि.8********

1) भय दर्शन- भीती दाखवणे

2) विस्मापन - आश्चर्य उत्पन्न करणे

3) विस्मारण - स्मरण होऊ न देणे

4) क्षोभण - क्षोभ निर्माण करणे

5) हर्षण - हर्ष उत्पन्न करणे

6)  भर्त्सन - निंदा करणे, निर्भात्सना करणे

7) वध - धमकी देणे

8) बंधन - बांधणे

9) स्वप्न - झोपवणे

10) संवाहन - शरीराला हाताने दाबणे

-आवश्यतेनुसार आजाराचे स्वरूप, रुग्णाची अवस्था यानुसार वरील उपाय केले जातात.

- ह्या सर्व क्रिया करताना औषध,शस्त्र, यंत्र न वापरता करायची आहेत . ह्या उपायांना अमूर्तक्रिया म्हणतात व चिकित्सेला #अद्रव्यभूत चिकित्सा म्हणतात.

-उन्माद,अपस्मार,ज्वर इत्यादी अनेक आजारात ह्याचा उपयोग आहे.

Vd Pratibha Bhave ,Pune